А Б Д У С Е Л И М И С М А И Л О В
Т Е Р Г Х Ь А Й И Б У Р
Рассказар, гьикаяяр, повестар ва пьесаяр
Р А С С К А З А Р
АРХИВАРИУС
Дагъ галай патахъ акъатнавай дак1ардай куьчедин йифен лампайрин экв аватнавай к1вале секин я. Айвар Нажуевич чин цавалдна ширин ахвара ава. Адан пелез гьекь акъатнава. Хъуькъверик к1ват1 жез, п1узаррикай туп-туп хкатзавай нефес арабир хухдизни элкъвезва. Са геренда ксанвайдан нефес акъвазна. Адак къалабулух акатна, сарар сарарал ва п1уз п1узал алк1анваз, Айвар Нажуевичан кьил инихъ-анихъ галтад хьана. Садлагьана сив ахъа хъхьана. Къанихвилелди фит1инай нефесди адаз секинвал хгана.
Амма им винелай аквадай секинвал тир. Айвар Нажуевичан ахвар къенепатан вакъиайрив ац1анвай. Лугьун хьи – тарихдинни политикадин, инсандин ва инсаниятдин кьисметар гьялзавай вакъиайрив.
Абур квелай эгеч1на лагьайт1а, Айвар Нажуевичан гада вахт кьуланферилай алатайла к1вализ хтунилай. Буба-дидедиз хабар тахьурай лагьана, гзаф мертебайрин к1валерин гурара амаз, папаз зенг авуна, вичиз рак ахъайиз тур гадади, ам акьал хъийидайла, мукъаятвал квадарна. Виридаз адет хьанвайвал, Айвар Нажуевичан к1валикни квай ракьун рак зарбдиз акьал хьана ва ада ксанвайбурун ахварик хкуькьдайвал ванер акъудна. А ванеривай чараривни идарадин ктабрив, вичи лугьудайвал, архивдин документрив чимиз-чимиз ац1урнавай чуваларни картондин зурба кьватияр ц1уд лагьай гьавадай чилел авудна, абур къуншидин кьакьан къвалар алай «Камаз»-диз хкажна, галатнавай ва дуьм-дуьз къанни вад йисуз абуру к1ват1навай руг дадмишнавай Айвар Нажуевичан ахвар ч1уриз хьанач. Абуру адаз аламатдин шикилар ва вакъиаяр къалуриз эгеч1на.
Аквазва Айвар Нажуевичаз, вич яц1у ракьун т1валарикай хранвай кьефес хьтин чкада ава. Я дак1ар квач аник, я рак1ар. Амма, гьулдандин варарикай гьулдандин к1унер хкатай ванер акъатна, кьефесдин са пад ахъа хьана. Анай пайда хьайи кас къуншидиз, къанни вад йисуз хвейи архивар ягъай «Камаз»-дин иеси Турабаз, ухшар тирт1ани, рахай сес эсиллагь аданди тушир. Сесни ракьунди, к1усни чан квачирди тир.
-Къуламов Айвар Нажуевич?! Къарагъ к1вачел! Силисчиди вун гуьзлемишзава!- ракьун сесиналди гьарайна ада.
Айвар Нажуевич зурзаз эгеч1на.
-Вун зурзамир!- гьарайна ракьун сесини.- Вуна жуван крарин жаваб це!
-Вуч крарин, чан ч1ехиди?- кьифрен ц1ив хьиз, суал алатна адан мецелай. Арматурадин синер-синер т1валарал къатканваз, къвалара т1ал аваз, къарагъиз алахъна ам.